Politieblauw langs de A20 door de Arclux van Meyer

Architectenbureau Cepezed is een aantal jaren geleden gevraagd om de revitalisatie van het bestaande Veilingweg-complex en nieuwbouw van Politie Rotterdam-Rijnmond langs de rijksweg A20 op zich te nemen. De politie heeft het budget dat beschikbaar was voor een kunstwerk in het gebouw aangewend om een deel van de gevel op een bijzondere manier aan te lichten. Grontmij en Cepezed hebben hiervoor Robert Jan Vos, van het gelijknamige lichtontwerp- en adviesbureau, gevraagd.

Bij de herontwikkeling van het gebouw is op verschillende fronten ingestoken op duurzaamheid. Zo is onder andere veel gebruik gemaakt van bestaande kwaliteiten en zijn de gebouwen nu flexibel in te delen en uit te breiden. De voormalige witte toren is geheel gerenoveerd en heeft aan de snelwegzijde een volledig glazen gevel gekregen, die er op 3,60 m afstand van de bestaande gevel is geplaatst. Hierin zijn hoge vides gecreëerd door bij vijf van de tien verdiepingen de vloer tot aan de gevel te verlengen en dit voor de tussenliggende vloeren juist niet te doen. Deze ruimtes worden gebruikt als meeting points waar op elk moment van de dag (24/7) kan worden overlegd. De verdiepingen worden aaneengeregen door een zeer strak in staal afgewerkte verticale vluchttrap die zich direct achter de gevel van boven tot onder in de vorm van een kurketrekker manifesteert. De architect heeft symmetrie en minimalisme terug laten komen in de gevel.

Lichtontwerp
Voorafgaand aan het lichtontwerp is een analyse gemaakt waarbij de architectuur, de materialisatie, de context van de organisatie in relatie met de communicatie en de infrastructuur van de techniek nader is bekeken. Hieruit zijn de esthetische en functionele eisen voor de verlichting geformuleerd en uitgewerkt tot heldere ontwerpuitgangspunten.

Het was belangrijk voor de architect om thema’s als symmetrie, minimalisme en geordendheid terug te laten komen in de gevel en het lichtontwerp. De architect en opdrachtgever wilden immers de identiteit van de organisatie benadrukt zien in de huisvesting. Het ontwerp moest het unieke karakter van de politie onderstrepen en uitstralen dat de politie 24/7 paraat staat voor de burgers. Verder mocht niemand er hinder van ondervinden, noch het personeel binnen, noch de weggebruikers buiten van de ernaast gelegen A20. Met deze uitgangspunten is Robert Jan Vos aan de slag gegaan.

Optimaal resultaat
Vos heeft voor illuminatie van de gevel onder andere gebruik gemaakt van de Meyer Arclux armaturen. Om het effect te optimaliseren, zijn er eerst proeven gedaan om het effect te bekijken van deze armatuur in combinatie met de kleur verf van hetgeen dat wordt uitgelicht. Hieruit bleek dat voor deze locatie en voor het gewenste effect de kleur mat wit (RAL9010) het beste resultaat gaf. Door de kozijnen in deze kleur te spuiten werd het blauwe led-licht het beste gereflecteerd. Resultaat is dat de kozijnen waarin de Arclux zijn geplaatst, de vloeren grenzend aan de nieuwe gevel en de stalen trap nu prachtig blauw oplichten door het strooilicht van de leds. Het lichteffect is daardoor bijna surrealistisch.

Arclux
Per kozijn is één Arclux-armatuur gemonteerd, waardoor de hele gevel in totaal door 90 stuks wordt aangelicht. De Arclux is een kleine armatuur met standaard een hele kleine uitstralingshoek, waardoor er nauwelijks rekening hoeft te worden gehouden met onbedoeld strooilicht. Dit zorgt er ook voor dat het licht van het armatuur niet zijdelings verblindt.

De armaturen hebben een gesloten behuizing met hoge afdichtingsgraad (IP65). De reden hiervoor is tweeledig. In de eerste plaats komen insecten af op blauw licht en als ze in het armatuur komen zou dat overlast kunnen veroorzaken waardoor de verlichting niet goed meer zou functioneren. Ten tweede reden is vooral praktisch: het wassen van de ramen – niet onbelangrijk bij een glazen gevel aan de snelweg – moet zo gemakkelijk mogelijk worden gemaakt. Dus zonder dat er eerst voorzorgsmaatregelen moeten worden genomen om te voorkomen de armaturen per ongeluk nat worden.

Strooilicht
In de vides vindt geen lichtvervuiling plaats. De verhouding van het licht van de Arclux met de witte, functionele verlichting boven de tafels in deze ruimtes is zodanig ontworpen dat de illuminatie niet wordt overstraald en het witte licht altijd de overhand heeft. Hierdoor is er geen sprake van een blauwe gloed op personen aan de vergadertafels.

Voor het bepalen van de mate van strooilicht is in een model de ULR (light upward ratio) berekend. Dit is het percentage van de hoeveelheid strooilicht die naar de hemelkoepel uitstraalt in verhouding tot de hoeveelheid licht van de totale illuminatie. Deze blijkt slechts 3,5 procent te bedragen, ondanks het glazen dak. Oorzaak hiervan is dat het licht exact is gericht op de locaties waar dit is gewenst voor de waarnemer. De 3,5 procent ontstaat nagenoeg alleen door reflecties op diffuse vlakken. Directe aanstraling van de hemelkoepel is niet aan de orde. De waarde voldoet hiermee ruimschoots aan de richtlijn Lichthinder en aan NEN 12464-2. In het kader van lichthinder- en milieurichtlijnen is de verlichting tussen 23.00 uur ´s avonds en 7.00 uur ´s ochtends uitgeschakeld. De verlichting wordt geschakeld door een schemerschakelaar.

Duurzaam
Voor de opdrachtgever was duurzaamheid een belangrijke pijler. Het lichtontwerp van Robert Jan Vos speelt hier op in door te zorgen voor een minimaal energieverbruik: in totaal 1.620 VA waarvan 540 VA voor de Meyer gevel armaturen met blauwe led. De levensduur van de verlichting wordt bij het aangegeven gebruik geraamd op 25 jaar.

Uitdagingen bij dit project waren er ook in installatietechnische zin. In goed overleg konden de voorzieningen goed uit het zicht worden weggewerkt zonder dat dit te hoge kosten met zich mee bracht. Verder is na oplevering de vervangbaarheid een belangrijk item: als er een armatuur kapot is, ontstaat er direct een gat in de illuminatie. Mocht er een armatuur op den duur kapot gaan, moet dit snel en gemakkelijk kunnen worden vervangen. Met de gekozen oplossing is dat geen enkel probleem.

In eerste instantie is er gekeken naar leds met de identieke politieblauwe kleur. Uiteindelijk is er toch gekozen voor met standaard blauwe leds. Dit met het oog op het snel kunnen vervangen en lagere kosten door gebruik te maken van een standaard product.

Met dit project heeft Robert Jan Vos hier niet alleen een mooi, maar ook duurzaam kunstwerk neergezet. De kosten – niet alleen voor het project op zich, maar ook gekeken naar de komende jaren – blijken relatief laag te zijn.